Μεγάλη βουτιά στα ενοίκια καταστημάτων

Παγκόσμιες διαστάσεις έχει πάρει πλέον η απαισιοδοξία στον τομέα του εμπορίου, με τις λιανικές πωλήσεις να μειώνονται ραγδαία μέσα στο 2009, τις επενδύσεις για ανάπτυξη νέων εμπορικών χώρων να έχουν «παγώσει» και τα ενοίκια, ακόμη και στα δημοφιλή εμπορικά κέντρα, να υποχωρούν. Ελπίδες και φως στο τούνελ βλέπουν οι αναλυτές μετά το τέλος του έτους, όταν -όπως όλα δείχνουν- η αγορά θα έχει πιάσει... πάτο και θα έχουν δημιουργηθεί μεγάλα επενδυτικές ευκαιρίες.

Παράλληλα, επενδυτές και έμποροι ελπίζουν σε άνοιγμα της κάνουλας της τραπεζικής χρηματοδότησης, αφού φέτος η απροθυμία των τραπεζιτών να δώσουν χρήματα -εξαιτίας φυσικά και του επισφαλούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος- έχει προκαλέσει ασφυξία στην αγορά.

Η τελευταία πανευρωπαϊκή έρευνα της εταιρείας συμβούλων ακινήτων Savills καταγράφει τις τάσεις που επικρατούν στο εμπόριο και τα γνωστά σε όλους malls. Αυτό που βγαίνει ως βασικό συμπέρασμα, σύμφωνα με την αναλύτρια της εταιρείας, Ερη Μητσοστεργίου, είναι ότι η αγορά έχει προσαρμοστεί στην αλλαγή συμπεριφοράς των καταναλωτών, οι έμποροι επανεξετάζουν τις επιχειρηματικές τους κινήσεις και καθυστερούν την ανάπτυξη νέων έργων.

Τα στοιχεία πανευρωπαϊκά είναι ενδεικτικά: Στην Ευρωπαϊκή Ενωση ο όγκος των λιανικών πωλήσεων μειώθηκε κατά 1,4% τον Απρίλιο 2009 σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα πέρυσι. Επίσης, οι αποπερατώσεις εμπορικών κέντρων φέτος αναμένεται να υποχωρήσουν κατά 20% έως 60%, ενώ τα υψηλότερα ενοίκια θα μειωθούν κατά 6% σε σύγκριση με το προηγούμενο 12μηνο. Οσο για τον κύκλο εργασιών στον τομέα των επενδύσεων σε κάθε μορφής εμπορική ανάπτυξη μειώθηκε το α’ εξάμηνο κατά 55%.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η έρευνα της Savills επισημαίνει ότι το εμπόριο κινείται στο ρυθμό της αρνητικής ανάπτυξης και της υψηλής ανεργίας. Οι λιανικές πωλήσεις έχουν υποχωρήσει κατά 15% τον Απρίλιο με τον κλάδο των ηλεκτρικών και των οικιακών ειδών να σημειώνουν πτώση 20,6% και η μόδα 2,3%.

Αντοχές
Η απαισιοδοξία καταναλωτών, εμπόρων και επενδυτών είναι εμφανής και στον τομέα των εμπορικών κέντρων, παρότι αυτά επιδεικνύουν μεγαλύτερες αντοχές, απ’ ότι οι εμπορικοί δρόμοι. Αλλωστε, το γεγονός ότι έχουν «φρενάρει» οι κατασκευές νέων malls είναι ενδεικτικό της στάσης αναμονής που τηρείται. Μέσα στο 2008 η αύξηση κάθε μορφής εμπορικών ακινήτων άνω των 2.000 τ.μ. έφτασε το 24% και ανήλθαν στα 810.000 τ.μ. Στο τέλος του προηγούμενου έτους αντιστοιχούσαν 72 τ.μ. κάθε λογής εμπορικών χώρων ανά 1.000 κατοίκους, ενώ μόνο για τα malls η αντιστοιχία είναι κάτω από 50 τ.μ. ανά 1.000 κατοίκους.

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ξεπερνά τα 500 τ.μ. ανά 1.000 κατοίκους. Οπως αναφέρεται στην έκθεση, από τις αρχές του έτους προστέθηκαν άλλα 30.000 τ.μ. εμπορικών κέντρων αλλά δεν αναμένεται να κοπούν... νέες κορδέλες εγκαινίων.

Υπάρχουν στα σκαριά άλλα 170.000 τ.μ., τα οποία, όμως, καθυστερούν κυρίως εξαιτίας της αυστηρής χρηματοδοτικής πολιτικής των τραπεζών και της συντηρητικής στάσης των επενδυτών. Οσο για τα υψηλότερα ενοίκια στα εμπορικά κέντρα, από πέρυσι (750 ευρώ ανά τ.μ.) έχουν υποχωρήσει στα 660 ευρώ ανά τ.μ. το χρόνο (55 ευρώ/τ.μ. το μήνα) και έχουν παραμείνει σταθερά στο επίπεδο αυτό. Τέλος, τα ενοίκια για τους χώρους αποθήκευσης στο λιανικό εμπόριο έχουν υποχωρήσει κατά 23% σε σύγκριση με πέρυσι.

Στενάζει η αγορά
Με τις ακάλυπτες επιταγές να έχουν ξεπεράσει στο 7μηνο 2009 τα 2 δισ. ευρώ και με δύο στις τρεις επιχειρήσεις να κινούνται με μεταχρονολογημένες επιταγές 2, 3 ή και 6 μηνών αντιλαμβάνεται κανείς τι επικρατεί στην αγορά σήμερα. Οι εκπτώσεις μπορεί να δίνουν μια σχετική ανάσα στο εμπόριο -αν και η κίνηση είναι μειωμένη- από τον Σεπτέμβριο, ωστόσο, θα αποκαλυφθεί το μέγεθος της κρίσης. Ηδη εκατοντάδες επιχειρήσεις έχουν βάλει λουκέτο, ακόμη και σε κεντρικούς δρόμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης κι άλλων μεγάλων πόλεων. Η τελευταία έρευνα του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών πιστοποιεί το κραχ στην αγορά με 2 στα 10 καταστήματα στο κέντρο να έχουν βάλει λουκέτο και να μένουν για πολλούς μήνες ξενοίκιαστα λόγω παντελούς έλλειψης ενδιαφέροντος από τις επιχειρήσεις. Το α’ εξάμηνο του 2009 στο εμπορικό τρίγωνο της Αθήνας το ποσοστό των κενών καταστημάτων φτάνει το 17% από 16,1% το β’ εξάμηνο 2008 και 11,3% μόλις πριν δύο χρόνια, το α΄ εξάμηνο του 2007. Σε πολλές συνοικιακές αγορές το ποσοστό διαθεσιμότητας ξεπερνά το 20%. Στα σημεία υψηλής προβολής ο δείκτης διαθεσιμότητας κινείται από 0% έως 5%, ενώ στις συνοικιακές αγορές φτάνει στο 25%. Στις «πιάτσες» του εμπορικού τριγώνου η διαθεσιμότητα είναι κάτω από 10%, αλλά διπλασιάζεται αν αφαιρεθούν οι βασικές αγορές. Η έρευνα προβλέπει επιδείνωση των δεικτών έως το τέλος του 2010.

Απαξιώνεται το κέντρο λένε οι έμποροι

Είναι εντυπωσιακό το στοιχείο ότι οι επιχειρήσεις που ανήκουν σε μετανάστες ελέγχουν το 40% της εμπορικής δραστηριότητας σε ιστορικούς εμπορικούς δρόμους.

Ακόμη και στην Ερμού, το Κολωνάκι και την οδό Σταδίου υπάρχουν διαθέσιμα ακίνητα, κυρίως μικρά ισόγεια καταστήματα που έκλεισαν τους τελευταίους μήνες. Ιδια εικόνα και στην οδό Τσιμισκή στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στη Λάρισα, τον Βόλο, το Ηράκλειο κ.λπ. Οσο για τα ενοίκια, η χρυσή εποχή των 250 ευρώ ανά τ.μ. και πάνω έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Στην Ερμού τα μισθώματα κινούνται σε ανώτερο επίπεδο λίγο πάνω από τα 200 ευρώ/τ.μ., στις άλλες δε εμπορικές πιάτσες τα ενοίκια έχουν υποχωρήσει ακόμη και πάνω από 20% σε σύγκριση με το 2007 και το 2008. Τελευταία, μάλιστα, οι έμποροι του κέντρου κάνουν λόγο για πλήρη απαξίωση εξαιτίας της κατάστασης που επικρατεί με τους μετανάστες, το παραεμπόριο, τα συνεχή επεισόδια κ.λπ. Και όπως όλα δείχνουν τα εμπορικά κέντρα έχουν κερδίσει τη μάχη από τις παραδοσιακές εμπορικές πιάτσες, έστω κι αν και στα malls παρατηρείται αύξηση του αριθμού των καταναλωτών, αλλά σημαντική πτώση του ποσού που ξοδεύουν.

Πτώση και στα εμπορικά κέντρα
Τα ενοίκια στα αθηναϊκά εμπορικά κέντρα είναι τα τρίτα φθηνότερα μεταξύ 14 ευρωπαϊκών χωρών, σύμφωνα με τη Savills. Από τα 750 ευρώ/τ.μ. το χρόνο που ήταν πέρυσι έχουν υποχωρήσει στα 660 ευρώ/τ.μ., ενώ, όπως λένε και οι ίδιοι οι επιχειρηματίες, δεν υπάρχουν πια μεγάλες λίστες αναμονής επιχειρηματιών που θέλουν να εγκατασταθούν σε ένα malls. Κάποια νεόδμητα εμπορικά κέντρα, μάλιστα, αντιμετωπίζουν ακόμη και προβλήματα επιβίωσης, ενώ τα περισσότερα επιχειρούν να συνδέσουν την ψυχαγωγία με το εμπόριο φτιάχνοντας κινηματογράφους, παγοδρόμια κ.ά. ώστε να προσελκύσουν περισσότερους επισκέπτες.

Σε κάθε περίπτωση, παρατηρείται και στα malls το φαινόμενο της επαναδιαπραγμάτευσης των υψηλών συμβολαίων μίσθωσης καταστημάτων και πολλοί επιχειρηματίες έχουν αρχίσει να «γκρινιάζουν» για τα υψηλά λειτουργικά κόστη.